Hipertansiyon (Yüksek Tansiyon)

Hipertansiyon — halk arasında “yüksek tansiyon” olarak bilinen bu durum — kalbin kanı damarlara pompalarken damar duvarlarına uyguladığı basıncın sürekli olarak normal sınırların üzerinde olmasıdır. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre küresel ölüm nedenlerinin başında gelen kalp-damar hastalıklarının en önemli ve en yaygın risk faktörü olan hipertansiyon, “sessiz katil” olarak adlandırılır çünkü genellikle yıllarca hiçbir belirti vermeden organları harap eder.

Prof. Dr. Tevfik Sabuncu, hipertansiyonu yalnızca bir kardiyolojik sorun olarak değil, endokrinolojik ve metabolik boyutlarıyla bir bütün olarak ele alır. Diyabet, obezite, dislipidemi ve hipertansiyonun bir arada bulunduğu metabolik sendrom — ki Türkiye’deki yaygınlığını Prof. Dr. Sabuncu’nun ATP III ve IDF kriterlerine göre gerçekleştirdiği 186 atıflık kapsamlı çalışma ortaya koymuştur — endokrinoloji pratiğinin günlük gerçekliğidir.

Tansiyon Değerleri Ne Anlama Gelir?

Tansiyon ölçümü, birbirine bağlı iki rakamla ifade edilir:

• Sistolik basınç (büyük tansiyon): Kalp kasıldığında damarlara uygulanan basınçtır.
• Diyastolik basınç (küçük tansiyon): Kalp gevşediğinde damarlardaki basınçtır.

Normal tansiyon 120/80 mmHg civarında kabul edilir. 130/80 mmHg ve üzeri değerler yüksek tansiyon olarak değerlendirilir. 140/90 mmHg üzeri ise kesin hipertansiyon tanısı koydurur. Ancak bu rakamlar tek bir ölçümle değil, farklı günlerde yapılan tekrarlı ölçümlerle doğrulanmalıdır.

Hipertansiyonun Endokrinolojik Nedenleri

Hipertansiyon vakalarının yaklaşık yüzde 90-95’i esansiyel (primer) hipertansiyon olarak sınıflandırılır; yani belirli tek bir neden saptanamaz, ancak genetik, beslenme, obezite, stres ve yaşam tarzı faktörleri bir arada rol oynar. Ancak Prof. Dr. Sabuncu’nun uzmanlık alanı olan endokrinolojide, sekonder hipertansiyon nedenleri son derece önemlidir:

• Primer hiperaldosteronizm (Conn sendromu): Böbrek üstü bezlerinden aşırı aldosteron salgılanması. Tansiyon ilaçlarına dirençli hipertansiyonun en sık gizli nedenidir.
• Feokromositoma: Böbrek üstü bezlerinde adrenalin ve noradrenalin salgılayan nadir tümör. Ani tansiyon atakları, çarpıntı, terleme ve baş ağrısı gibi krizlerle kendini gösterir.
• Cushing sendromu: Kronik kortizol fazlalığı hem hipertansiyona hem de obeziteye yol açar.
• Tiroid hastalıkları: Hem hipertiroidi hem hipotiroidi tansiyon regülasyonunu bozabilir.
• Renovasküler hipertansiyon: Böbrek damarlarının daralması sonucu renin-anjiyotensin sisteminin aşırı uyarılması.
• Obezite ve insülin direnci: Fazla kilo, sempatik sinir sistemi aktivasyonu ve sodyum retansiyonu yoluyla tansiyonu yükseltir.

Prof. Dr. Sabuncu, özellikle genç yaşta hipertansiyon gelişen, tansiyon ilaçlarına yanıt vermeyen veya hipokalemi (düşük potasyum) gibi ipuçları taşıyan hastalarda endokrinolojik nedenlerin sistematik olarak araştırılması gerektiğini vurgular.

Belirtiler ve Hedef Organ Hasarı

Hipertansiyonun en korkutucu özelliği, çoğu zaman hiç belirti vermemesidir. Hastaların önemli bir kısmı, tansiyonlarının yüksek olduğunu ancak başka bir nedenle yapılan ölçümde veya bir komplikasyon geliştiğinde öğrenir. Bununla birlikte şu belirtiler uyarıcı olabilir:

• Ense ve başın arkasında ağrı, özellikle sabahları
• Baş dönmesi ve dengesizlik
• Çarpıntı ve göğüste sıkışma hissi
• Burun kanaması
• Görme bulanıklığı veya çift görme
• Nefes darlığı (özellikle eforla)
• Kulak çınlaması

Tedavi edilmeyen hipertansiyon, zamanla hedef organ hasarı oluşturur:

• Kalp: Sol ventrikül hipertrofisi, kalp yetmezliği, koroner arter hastalığı
• Beyin: İnme (felç), geçici iskemik atak, vasküler demans
• Böbrek: Hipertansif nefropati, kronik böbrek yetmezliği
• Göz: Hipertansif retinopati, görme kaybı
• Damarlar: Aort anevrizması, periferik arter hastalığı

Tanı ve Değerlendirme

Doğru tanı, doğru ölçümle başlar. Kliniğimizde uygulanan tanı süreci:

• Ofis kan basıncı ölçümü: Uygun koşullarda (5 dakika dinlenme, uygun manşet boyutu, destekli oturma) en az iki ayrı ölçüm yapılır.
• 24 saatlik ambulatuvar tansiyon holter (ABPM): Gece ve gündüz tansiyon değişimlerini ortaya koyan altın standart yöntemdir. “Beyaz önlük hipertansiyonu” (muayenede yüksek, evde normal) ve “maskeli hipertansiyon” (muayenede normal, evde yüksek) gibi durumları ayırt eder.
• Ev tansiyon izlemi: Hastanın evde düzenli ölçüm yaparak kayıt tutması, tedavi yanıtının izlenmesinde çok değerlidir.
• Sekonder neden taraması: Gerekli görülen vakalarda böbrek fonksiyon testleri, aldosteron/renin oranı, idrar katekolaminleri, kortizol düzeyi ve görüntüleme tetkikleri istenir.

Tedavi Yaklaşımları

Yaşam Tarzı Modifikasyonları

Her hipertansiyon tedavisinin ilk ve sürekli basamağıdır. Tuz alımının günde 5 gramın altına indirilmesi, DASH diyeti (sebze, meyve, tam tahıl ağırlıklı, az doymuş yağ), düzenli aerobik egzersiz (haftada 150 dakika), sağlıklı kiloya ulaşma, alkol kısıtlaması ve sigara bırakma tek başına sistolik tansiyonu 10-15 mmHg düşürebilir.

Antihipertansif İlaç Tedavisi

Yaşam tarzı değişiklikleriyle hedeflere ulaşılamadığında veya başlangıçta yüksek riskli hastalarda ilaç tedavisi başlanır. Anjiyotensin dönüştürücü enzim (ACE) inhibitörleri, anjiyotensin reseptör blokerleri (ARB), kalsiyum kanal blokerleri, tiazid diüretikler ve beta-blokerler en sık kullanılan ilaç gruplarıdır. Prof. Dr. Sabuncu, ilaç seçiminde hastanın diyabet, obezite veya böbrek hastalığı gibi eşlik eden durumlarını dikkate alarak bireyselleştirilmiş tedavi planları oluşturur.

Dirençli Hipertansiyonda Endokrinolojik Değerlendirme

Üç veya daha fazla farklı sınıftan ilaç kullanılmasına rağmen tansiyonun hedef değerlere inemediği dirençli hipertansiyon vakalarında, endokrinolojik bir nedenin araştırılması kritik önem taşır. Prof. Dr. Sabuncu, bu hastalarda kapsamlı hormonal değerlendirme yaparak gizli kalmış primer hiperaldosteronizm, feokromositoma veya Cushing sendromu gibi tedavi edilebilir nedenleri tespit etmektedir.

Prof. Dr. Sabuncu’nun Bütüncül Kardiyometabolik Yaklaşımı

Hipertansiyon, Prof. Dr. Sabuncu’nun klinik modelinde asla izole bir tansiyon problemi olarak değerlendirilmez. Her hipertansiyon hastasında eş zamanlı olarak:

• Açlık kan şekeri ve HbA1c ile diyabet taraması yapılır
• Lipid paneli ile ateroskleroz riski değerlendirilir
• Bel çevresi ölçümü ve vücut kitle indeksi hesaplanarak obezite belirlenir
• Metabolik sendrom varlığı sorgulanır
• 10 yıllık kardiyovasküler olay riski hesaplanır

Bu entegre yaklaşım, hastalığı değil hastayı tedavi etme felsefesinin yansımasıdır ve Prof. Dr. Sabuncu’nun TEMD çalışma gruplarıyla birlikte ortaya koyduğu epidemiyolojik verilere dayanmaktadır.

Randevu ve İletişim

Tansiyonunuz yüksek mi çıktı? Mevcut tansiyon ilaçlarınız yeterli sonuç vermiyor mu? Genç yaşta tansiyon yüksekliğiniz mi var? Prof. Dr. Tevfik Sabuncu, hipertansiyonunuzun altta yatan gerçek nedenini aydınlatmak ve kişiselleştirilmiş tedavi planınızı oluşturmak için sizinle.

Harran Üniversitesi Tıp Fakültesi, Osmanbey Kampüsü, Şanlıurfa
Dahili: 4826 / 4820 | Randevu Hattı: 0541 313 88 68